"PAMINTANGAN BAKKAS SIN BULAN RAMADAN"
IN PANAGNAAN: UNU IN NAKAWAH MO HA BULAN RAMADAN?
Nag sabda in nabi MohammaD sallallahu alayhi wa sallam:
... يقول النبي - صلى الله عليه وسلم -: "من صام رمضان إيمانا واحتسابا غفر له ما تقدم من ذنبه"وقال:"من قام ليلة القدر إيمانا واحتسابا غفر له ما تقدم من ذنبه"وقال:"من قام رمضان إيمانا واحتسابا غفر له ما تقدم من ذنبه".
"Hisiyo siyo in namuasa ha ramadan karnah sin pamaratsaya niya sin kawajib sin puasa iban pag hulathulat niya ha tutungbasan sin Allahutaala ampunun in dusa niya nakalabay".
Hisiyo siyo in timindug laylatul qadar karnah sin pamaratsaya niya sin kawajib sin puasa iban pag hulathulat niya ha tutungbasan sin Allahutaala ampunun in dusa niya nakalabay".
Hisiyo siyo in timahadjud ha ramadan karnah sin pamaratsaya niya sin kawajib sin puasa iban pag hulathulat niya ha tutungbasan sin Allahutaala ampunun in dusa niya nakalabay".
In makaampun ha pardusahan amuna in 3 sabab amun nasabbut sin hadeeth, tiyap tiyap hambuuk dyn ha 3 makakiparat sin dusa nakalabay, amuna in :
1. PUASA HA RAMADAN
2. SAMABAHAYANG LAYLATUL QADAR
3. TARAWI IBAN TAHADJUD
In samabahayng laylatul qadar apabila mo kasahbuhan in wakto niya ha lawm kaw sin ibadat biyah na sin tahadjud magtoy mo mahasil in kiparat sin dusa mo nakalabay sibuh da kananaman iban sin dih. Adapun in puasa iban in qiyamul layl (tarawi iban tahadjud) mahasil mo in kiparat sin dusa mo subay majukupmin puasamin bulan ramadan. Hisiyo hisyo in kiyakulangan in ammal niya kakulangan dasab in karayawan niya, wayroon mapatut susunun nya bat malaingkan ginhawa baran niya.
Biyariin na in mga sila way nag sambahayang, way namuasa ha bulan ramadan? Ampa in sila nagguguwal sin in sila muslim. Bukun ka in sabda sin Rasul sallallahu alayhi wasallam:
من أدركه رمضان فلم يغفر له فأبعده الله"وقالها جبريل للنبي - صلى الله عليه وسلم - ثم قال له قل آمين فقلت:آمين"من أدركه رمضان فلم يغفر له فأبعده الله"
"Hisiyo siyo in makaabut sin ramadan ampa dih siya maampun makalayuh na siya dayn ha Allah, piyamung ini sin Jibril pa rasullullah, sambung sin Rasulullah, Ameen. Anduh kailu in tao way niya iyusal in wakto niya nag ibadat ha bulan ramadan makalayuh na kailo dyn ha rahmat sin Allah".
IN HIKARUWA : PAG-TAWBAT SIN EIPUN HA KULANG IN SAMAHAYANG NIYA KULANG IN PUASA NIYA, IBAN PANGAYUH KAAMPUNAN HA UNU UNU NA WAY NAHINANG DAYN HA MGA PARDAAKAN SIN ALLAHUTAALA.
قال الحسن - رحمه الله - أكثروا من الاستغفار فإنكم لا تدرون متى تنزل الرحمة،
Lawung hi Hasan Albasri rahimahullah: pataura niyo in pangayuh kaampunan pa tuhan, mattan tuud in kamo dih niyo kaingatan bang kuhno magnaug in rahmat sin tuhan.
وقال واحد ممن مضى لولده: يا بني عود لسانك الاستغفار فإن لله ساعات لا يرد فيهن سائلا،
Lawung sin hambuuk amah ha anak niya: " ya kaw anak ko anara in dilah mo mag istigfar sabunnal tuud awun wakto sin Allah dih niya sulakun sin duwaa sin eipun niya"
وقد جمع الله بين التوحيد والاستغفار في قوله عز وجل (فَاعْلَمْ أَنَّهُ لا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَاسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ..) (محمد:19) فعطف هذا على هذا مبينا أهمية.
Piyagpahambuuk sin Allahu taala in pag tawhid iban sin pag Istigfar ha farman niya :( hatiha mattan tuud siya na in wayroon tuhan mapatut pag tag eipunan bat malaingkan Allah, iban pag istigfar kaw sin dusa mo).
كتب عمر بن عبد العزيز - رحمه الله - إلى الأمصار يأمرهم بختم شهر رمضان بالاستغفار والصدقة صدقة الفطر فإن صدقة الفطر طهره للصائم من اللغو والرفث والاستغفار يرفع ما حدث من الخروق في الصيام باللغو والرفث.
Nagpara sulat hi Omar ibno Abdul-Aziz pa mga kawman nangdaaki magtammat ha bulan ramadan sin istigfar, iban sin jakat fitlah, karnah in jakat fitlah manutsihi ha nagpuasa dyn ha mga bissara luug lamah.
وقال بعض أهل العلم: إن صدقة الفطر للصائم كسجدتي السهو،
Lawung sin mga ulamah in jakat fitlah ha tao nag puasa biyah sin sapantun sujud sahwi.
In kaawnan sin mga sila nakauna apabila sila sumambahayang mag istigfar sila sin mga kulang ibadat nila biyah sin pag istigfar sin tao nakarusa, ha bihatto na in kahalan nila magiibadat pa nag istigfar pa, biyariin na in kita nakalanggal dusa pa tuhan? Tanto tuud subaypakusugun ta in pag istigfar ta.
IN HIKATU: UNU BAHAH TIYAYMAH NA SIN ALLAHUTAALA IN AMMAL IBADAT TA?
Mattan tuud limabay na in kakahinang ta pagpuasa, pag tarawi, pag jakat, pag sadaqqa, pag tammat sin qur'an, pag duwaa, pag taat pa maas, pag umrah amuin nahinanh sin kita kamatauran. Unu bahah nataymah da sin Allahutaala?
هل قبل العمل أم لا؟ يقول الله - تعالى-(..إِنَّمَا يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ) (المائدة:27)
Nag farman in Allahutaala: ( mattan tuud taymaun sin Allahutaala in kakahinang sin mga tao nagmamabugah)
In kaawnan sin mga sila salaf nakauna magtuyuh tuud sila talusun in kakahinang nila ibadat mahuli ampa sila mag hulat hulat sin in ibadat nila taymaun sin Allahutaala iban landuh in bugah nila sin dih mataymah in kakahinang nila.
Lawung sin mga ulamah salaf in kaawnan nila malagguh tuud in paghalgah nila ha pag taymah sin kakahinang dayng sin baran sin hinang.
Ya kaw taymanghud ko ha agama Islam diyungug mi ka n farman sin Allahutaala? mattan tuud taymaun sin Allahutaala in kakahinang sin mga tao nagmamabugah). Biyariin na baha kailo in kakahinang sin mga sila way pag magulah? Anduh kailo maryh dih na tuud taymaun.
IN HIKAUPAT: PAGPATAPTAP SIN HINANG TAAT IBAN IBADAT PA TUHAN PUAS SIN BULAN RAMADAN
Awun dayn ha mga ibadat diyaakan sin Allahutaala partanatu sdja ha bulan ramadan biyah sin tarawi, jakat fitlah, laylatul qadar iban na sin kaybanan pa sumagawah sumagawah in kaybaan diyaakan iban sin liyangan sin Allahutaala masimasi ra misan puas na in bulan ramadan; masimais ra kita diyaraan niya nagsambahayang, magparayaw sin pangaddatan, mag sadaqqa, mag hijab in babae dih nya hipakitah in awrat niya bang bukunnda mahram niya( in katan baran sin babae awrat amura in bukun awrat in bayhuh niya iban lima nya). Damikkiyan misan limabay na n bulan ramadan in liyangan sin Allahu taala ha bulan ramadan masimasi ra taptap in hukuman niya ha dugaing bulan, biyah na sin magputing, magbissara waykapuus paidahan, mag zina, magtakaw, iban na sin kaybanan.
Mga taymanghud ko ha agama Islam subay pataptapun ta in kakahinang ta ibadat pa tuhan dyn naman ha bulan ramadan sampay na pa katan wakto sin bulan, sabab in bulan ramadan pag training sdja katuh hasupaya kita kagaanan mag ibadat ha katan bulan. Mawajib katuh in magmabugah pa tuhan sin sabunnal pagmabugah sabab in Allahutaala siyabbut niya sin sipat sin mga muhmineen bukun ha wakto partantu sadja sumagawah ha katihabaan sin wakto. Nag farman in Allahutaala:
(قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ*الَّذِينَ هُمْ فِي صَلاتِهِمْ خَاشِعُونَ)
( nag-paruntungan na in mga muhminun, amun mga sila ha lawm sin sambahayang nagmamabugah).
In pagparuntungan sin mga muhminun nag mamabugah pa tuhan bukun sdja ha bulan ramadan.
(وَالَّذِينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ)
( iban in mga sila muhminun ha hinang shirik, hinang mahsiyat, kuppar mabungsi).
In muhmin mabungsi ha hinang shirik, hinang mahsiyat, mabungsimha kafir haa katan wakto bukun sdja ha bulan ramadan.
(وَالَّذِينَ هُمْ لِلزَّكَاةِ فَاعِلُونَ)
(iban in mga sila muhminun nag uungsud sin zakat)
In mga muhminun nag uungsud sila zakat ha bulan ramaradan iban ha bukun bulan ramadan apabila mabut in altah nila pa tupungan sin zakat iban bang mabut hangkatahun dayn kajukup sin tupungan sin zakat nila.
(وَالَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ)
( iban in mga sila mahminun iyaayaran nila in awrat nila)
In mga muhminun iyaayaran nila in awrat nila dih sia sumuuk pa zina dyn naman ha bulan ramadan sampay pa katan bulan. Bukun mag tirung in babae ha bulan ramadan pag abut sin haylaya hubuun nasab in tirung, atawa mg tirung bang duun ha hulah arab bang muwih na pa hulah ha airport pa hubuun na n abaya iban tirung, nauzubillah min dhalik.
(وَالَّذِينَ يَبِيتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّداً وَقِيَاماً) (الفرقان:64).
( iban in mga sila muhminun simasambahayang sila ha wakto dum (witir, iban tahadjud) pa tuhan nila simusujud iban timitindug).
In mga muhminun nag sasambahayang sila sunnat sin wakto dum ha bula ramadan iban sin katan dum puas sin bulan ramadan.
قال النبي - صلى الله عليه وسلم -: "من صام ست أيام بعد الفطر كانت تمام السنة"(مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا..) (الأنعام:160)
Nag sabda in rasul sallallahu alayhi wasallam: " hisiyo siyo n makapuasa unum adlaw puas sin haylaya in kaawnan sin puasa niya jukuk hangkatahun. Farman sin Allahutaala : ( hisiyo siyo in makahinang hambuuk karayawan tungbasan sin Allah in karayawan niya makahangpuh lipatun.
In muhminun bukun sdja wajib n pag puasa nila ha bulan ramadan bat malaingkan sampay sunnat ha dugaing bulan puasahan nila ra.
Bihan in kahalan sin mga bar'eiman continue in ibadat nila dyn naman ha bulan ramadan sampay pa puas sin ramadan. Masi masi in pag mabugah nila pa tuhan masi masi in pag hinanng nila sin diyaakan iban masi masi nila liyalayuan in katam liyangan sin tuhan nila.
IN HIKALIMA: AYAW KAW MAG ANGAN-ANGAN SIN IN KAKAHINANG MO IBADAT MAMARAHI NA
Awun dayn ha mga manusiyah nag tuyuh tuud namuasa, iban iyaayaran nila in ginhawa baran nila pa makahinang sin langgal sarah pa tuhan, iban nakatammat sila sin qur'an awun pa dyn kanila nakamataud nag tammat sin qur'an ha bulan ramadan, awun dayn kanila naka umrah sin bulan ramadan, simambahayanag sila tarawi iban damikkiyan nag tahadjud dayn ha panagnaan sin ramadan sampay pa kahinapusan. Sumagawah bang in ginhawa baran mangih bukun taptap in pag eiman,iban nag ibadat paningud singud, iban bang bukun marayaw in aturan iyagaran sin kakahinang ibadat misan pa biyadiin in taud sin ibadat wayroon da kamumpataan. In shaytan mawun da sumuuk kaniya sumasat iban pag iyan : mataud na tuud in nahinang mo karayawan, mataud na in ibadat mo,gimuwah kaw dyn ha bulan ramadan nakakawah nakaw karayawan biyah lagguh bud. Nakapundo nakaw sin sa taas taas ibadat mamarahi na yatto kaymo sampay makaagad nakaw ha sasat sin shaytan. Sumagawah asal kita biyabandaan sin Allahu taala ha kitab niya mahamulliya ha farman niya:
(وَلا تَمْنُنْ تَسْتَكْثِرُ) (المدثر:6)
(Iban ayaw kaw mag angan angan sin mataud na in nahinang mo ibadat pa Tuhan).
Subay kaw dih masumu mag ibadat pa tuhan karnah misan biyadiin in taud sin ibadat mo ha adlaw qiyamat bang timbangun iban sin nihmat pyabus kaymo sin tuhan mo yan ha ginhawa baran mo dih makainihan in kakahinang ibadat mo. Hakanna in manusiyah dih siya makasud surgah sabab sin taud sin kakahinang niya ibadat, makasud siya surgah sabab rahmat sin tuhan niya. Sumagawah in ibadat siya in sabab sin hikasud mo surgah karnah in tao dih mag ibadat dih sab siya makasud surgah.
In sa lagguh lagguh pamintangan ta amuna in nabi Mohammad sallallahu alayhi wasallam, in siya iyaampun na sin Allahutaala in parudusahan niya, awun hambuuk wakto kitah siya sin asawa niya hi A'esha simusujud malugay sampay in ingat hi A'esha nawapat na siya sin lugay niya simujud. Pag ubus ampa siya iyasubu lawng hi A'esha kaniya : ya rasulallah bukun ka iyaampun sin tuhan in dusa mo nakauna iban sin nakahuli? In sambung sin rasul sallallahu alayhi wasallam : ( apala akuna abdan shakura') unu lawung niya ha bihatto na in kahalan ko iyampun na in dusa ko nakauna iban sin nakahuli, dihpa bahah ako magsukul pa tuhan?.
In pag ibadat ta hatih ini pa tuhan gantih sin pagsukur ta kaniya ha katan kanihmat nihmatan hiyanugharah niya katuh.
Muramurahan makalamud kitanyo dyn ha mga eipun sin tuhan magsusukur kanya.
IN HIKA-UNUM : PAG MABUGAH KAW HA KAGAUS GAUSAN MO
Bukun sharat subay in kakahinang ta ibadat ha katan wakto subay biyah sin kakahinang ta ha bulan ramadan, kiyaingatan sin kita katan in bulan ramadan musim siya salagguh-lagguh iban sa halgah-halgah sin pag-ibadat dih na dumatung in pahalah lipat manglipat biyah sin bulan ramadan bat malaingkan ha bulan ramadan sab susungun dumatung. Ha sabab daynditto dih kita makaiyan pag ibadat kamo biyah sin pag ibadat nyo ha bulan ramadan sumagawah subay dih hundungan in kakahinang ammal iban pa tuhan bisan bukunna ha bulan ramadan.
* Ha dih na kaw makapuasa biyah sin pag puasa mo ha bulan ramadan, misan dakuman puasa sunnat mamuasa kaw ha ka gaus gausan.
* Ha dih na kaw makatahadjud dum dum biyah sin pagkabiyaksahan mo ha bulan ramadan, misan dakuman unu unu dum na kagausan mo tumadjud kaw.
* Ha dih na kaw makatammat sin quran ha lawm sin hangka bulan, misan dakuman ha lawm sin hangatahun makatammat kaw.
* Ha dih nakaw makapabukah biyah sin ha bulan ramadan, misan dakuman makapakun kaw ha tao hiyahapdih.
* Ha dih nakaw makagaus magpakaun, misan dakuman tubig pagpainum kaw.
In maksud ayaw mo tuud bugtua in kakahinang mo ibadat hinang kaw tuud ha kagaus gausan mo sabab in Allahutaala dih niyakaw sukutun ha kakahinang dih mo kagausan. Apabila in kaawnan sin eipun masimasi dih magbugtuh in ibadat niya pa tuhan, apabila siya datungan sin sakit kalamma atawa kan ha tulakan siya hipasukat kanya sin Allahutaala in tungbas sin karayawan niya biyah da siya sin makasay iban bukun ha tulakan. Sabda sin Rasul sallallahu alayhi wasallam:
Apabila masakit in eipun mamung in Allahutaala ha malaikat Kiram Al-katibin (magsusulat sin ammal) sulatan niyo ha eipun ko in ibadat niya biyah sin wakto siya makasay sampay siya kaulian.
IN HIKA-PITU: IN PAGPATAPTAP SIN IBADAT IBAN PAG-TAAT HAMBUUK SABAB SIN HUSNUL KHA'TIMA (marayaw in kahinapusan sin kabuhih).
كما قال النبي - صلى الله عليه وسلم -:"إذا أراد الله بعبد خيرا استعمله"قالوا: كيف يستعمله؟ قال:"يوفقه لعمل قبل الموت ثم يقبضه عليه"
Nagsabda in Rasul sallallahu alayhi wasallam: " bang mabayah in Allah ha eipun niya karayawan papahinangun niya karayawan" lawung sin mag sahabat biyadiin in pagpahinang niya? In sabda niya" tawfikan niya pa hinang ha dih pa mapatay ubus ampa niya patayun duun ha hinang marayaw.
Bang in kaawnan mo dyn kaw ha mga to saleheen in kaawnan sin ibadat mo marayaw, iban damikkiyan mattan tuud in ibadat mo karnah sin Allah ha katan wakto sibuh da in kaawnan ha kasanyangan atawa ha kasigpitan, sibuh da in kaawnan ha bulan ramadan iban sin dugaing bulan, sibuh da in kaawnan ha karaya iban ha kamiskin, apabila na kakahinang ammal ibadat taptap dih magbugtuh pa tuhan mattan tuud dakulah in tutungbasan karayawan.
IN HIKA-WALU: SIMUD PA BULAN RAMADAN NAGMA MAHSIYAH GIMUWAH NAGMAMAHSIYAT DA
in mga sila simud pa bulan ramadan nagmamahsiyat iban gimuwah sila ha bulan ramadan nagmamahsiyat da wayroon nakahasil hangsulag unu unu, ha farman sin Allahutaala :
(وَإِذَا جَاءُوكُمْ قَالُوا آمَنَّا وَقَدْ دَخَلُوا بِالْكُفْرِ وَهُمْ قَدْ خَرَجُوا بِهِ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا يَكْتُمُونَ) (المائدة:61)
Iban apabila dumatung kanyo innpamung nila namamaratsaya kami, mattan tuud simud sila ha lawum kakufur iban gimuwah sila halawm da kakufur, mattan tuud in Allah labi makaingat sin titapuk nila.
Lawung hi Ibno Katheer -rahimahullah- in ini sipat sin mga munafiq simud kaymo ya Mohammad halawm kakufur sartah gimuwah kaymo halawm da kakufur, wayroon nagmumpaat in kiyadungugan nila iban way nagmumpaat kanila in elmuh.
In mga sila nakasud pa ramadan sartah wayra napinda pagguwah nila biyah da sin kakahinang nila ha waypa in ramadan atawa kan simung pa in kakahinang mangih, mattan tuud timup na kanila in ayat ini, simud sila pa bulan ramadan nagmamahsiyat sartah gimuwah ha ramadan nagmamahsiyat da, pag ubus sin ramadan nagbalik da pa kakahinang niya langgal sarah: in mag iinum alak mag inum da, in magzizina mag zina ra balik, in magtatakaw manakaw ra balik, in mangangakkal mangakkal da balik, in mag uusaha riba mag riba ra balik, wayroon tuud nahasil nila ha ramadan.
KAHINAPUSAN: KAINGATAN NIYO BANG HISIYO IN DIMAUG?
In salagguh lagguh daraugan sin mga bar eiman tungbas ha kakahinang nila marayaw ammal ibadat dayndi ha dunya amuna in daraugan ha adlaw akhirat, amuna in malappas kita dyn ha apinarkah jahannam iban makasud kita pa lawm sin surgah.
Farman sin Allahutaala:
(.. فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ..) (آل عمران:185)
Hisiyo siyo in malappas dayn ha narkah iban mapasud pa surgah mattan tuud dimaug
(لا يَسْتَوِي أَصْحَابُ النَّارِ وَأَصْحَابُ الْجَنَّةِ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمُ الْفَائِزُونَ) (الحشر:20)
Dih magsibuh in tao narkah iban sin tao surgah, in tao surgah sila na in dimaug
وقال الله - تعالى- عن أهل الجنة (.. خَالِدِينَ فِيهَا أَبَداً ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ) (التغابن:9)
Lawung sin Allahutaala ha tap surgah - maghulah na dyndoon taptap damikkiyan yatto in salagguh lagguh daraugan
وقال لهم (.. لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْكَبِيرُ) (البروج:1
Namung in Allahutaala kanila mga tao surgah - in mga surgah nila mag anud dayn ha babah in sapah damikkiyan yatto in salagguh lagguh daraugan
Ha lawum sin surgah hirihil kaymo sin Allahutaala in wayroon pa na angan angan sin pangatayan mo, waypa diyungug sin taynga mo, waypa kitah sin mata mo. Jukup in dirihilan kaymo ya kaw bar eiman dyn naman ha pamaybay paghulaan mo, pa hurul ein asawa mo, pa bungangkahoy pagkaun mo, pa tubig gatas pag inum mo jiyujukup kaymo sin Tuhan mo.
Muramurahan pangayuun ta pa Allahutaala mamman mamman taymaun niya in ibadat ta, iban ampunun niya in pardusahan ta, iban malappas kita dyn ha narkag iban pataptapun niya kita maghulah halawm sin surgah.
Allahumma A'meen
